Nói về chè xanh, tôi có một kỷ niệm khó quên khi về ra mắt cha mẹ vợ ở Cẩm xuyên.
Tôi xa quê cũng tương đối lâu, vào Nam từ những năm đầu giải phóng (1976), nên cũng không còn được thưởng thức những đọi chè xanh dưới ánh trăng rằm nữa. Vào Nam, sống quen dần với tập tục uống nước trong này, người dân nông thôn thì khỏi cần nấu nước làm gì cho tốn củi mệt người, ăn xong họ chỉ cần bước ra lu làm một ca nước lạnh là xong. Gia đình ngon hơn thì pha trà uống...Vì thế cái vị chè xanh dần dần biến mất khỏi con người tôi! Sau này, tôi lập gia đình, vợ tôi là người Cẩm xuyên-Hà tĩnh, thì cũng hay pha trà uống, và cái nhớ về đọi chè xanh cứ ẩn hiện trong tôi mỗi lần vợ nhắc hay kể chuyện tục uống nước ở quê. Do điều kiện khó khăn thời đó nên cả hai chưa thể về ra mắt họ hàng bên vợ được.
Mãi hai năm sau ngày cưới, nhân dịp bố vợ vô thăm, gia đình nhỏ của tôi cùng về thăm quê nhà, trong đó có quê hương Diễn châu của tôi! Hơn 10 năm xa quê hương, khi xuống tàu tại Vinh, trong tôi tự nhiên có một nỗi bồi hồi của người con xa xứ lần đầu về thăm lại quê nhà. Vinh, nơi tôi cũng đã từng sống và học tập trong khoảng thời gian ngắn ngủi 3 tháng của năm 1974, nhưng cũng để lại một số kỷ niệm đẹp trong tôi. Ga Vinh, chợ Vinh, những nơi tôi từng đến trong những ngày chủ nhật, vẫn vất vả như những ngày nào. Xe qua Bến thủy, cầu phao dập dềnh dưới chân, phía trên là rú Quyết, những nơi mà tôi cùng bạn bè lần dầu tiên biết thế nào là một con phà hay leo lên đỉnh mà đứng ngắm dòng Lam trải dài uốn lượn, dõi tầm mắt qua phía bên kia để ngắm dãy Hồng lĩnh hùng vĩ, uy nghiêm. Xe tiếp tục chạy qua thị xã Hà tĩnh, bắt đầu những tiếng rao gọi mời khách xe mua bánh. Và tôi chợt bật cười khi nghe tiếng rao " Ai cu đơ không" của cậu bé con, thắc mắc không biết cu đơ là gì! Rồi thì cũng về đến quê vợ, đất Cẩm xuyên cũng như đất Diễn châu, mưa thì trơn nhão, nắng thì khô cong. Mẹ vợ thấy mấy cha con đi xa về mệt nên vội vã ra vườn hái một bó chè non vô om "cho khỏe ngài, con ạ". Tắm rửa xong, ngồi nghỉ mọt lát thì bà con họ hàng lối xóm kéo đến hỏi thăm, nhưng chủ yếu để coi mặt thằng rể miền Nam (họ đâu có biết rằng tôi là dân Nghệ an chính hiệu - hồi đó đang là Nghệ Tĩnh). Khi nghe tiếng của chú rể, mọi người bật ngữa "Rứa anh là người ngoài ta à"! Từ đó, không còn cái sự e dè từ hai phía nữa, tôi cũng cảm thấy tự nhiên hơn, như đang ở nhà cha mẹ mình vậy. Rồi nước chè được đưa lên, cũng là đọi, màu chè vàng tươi, sóng sánh như mật ong rừng, một mùi thơm ngọt thoang thoảng bay...Hơn mười năm nay mới được thưởng thức lại món uống thủa nào! Tôi cũng bắt chước mấy người lớn uống, từng ngụm nhỏ, để thưởng thức hết mùi vị của một thời từng hưởng. Một đọi, lại tiếp một đọi nữa được múc ra....tự dưng, tôi thấy hơi nôn nao, một chút chóng mặt thoảng qua, rồi cảm giác cồn cào khó chịu nổi lên! Chết rồi, say rồi....vội vàng xin phép người lớn, tôi chạy ào ra sau vườn....rồi cứ thế mà thốc mà tháo. Ruột gan như dội ngược lên đầu, mật xanh mật vàng chắc cũng ra hết trơn hết trọi! Sau khi không còn gì để mà ra nửa, mệt lử người, tôi vô nhà nằm ngay mà khỏi cần xin phép....Ngủ một giấc lâu, tỉnh dậy, người vẫn còn choáng váng, tôi được mẹ vợ đưa đến một tô cháo gà! Hú vía, nhờ tô cháo đó mà tôi bớt mệt. " Do đi đường mệt với không uống quên đấy con ạ" mẹ vọ bảo vậy và tôi cũng tin là đúng. Kể từ hôm đó, cứ thấy nước chè xanh là cảm giác say lại ập đến, mãi sau này, khi gần ngày đi vô lại, tôi mới uông được mà không còn cảm giác nôn nao đó. Ai đã từng về Vinh đều có lẽ không thể bỏ qua bát nước chè xanh xứ Nghệ. Chè xanh ở đây có thể nói là không chê vào đâu được. Nhưng để có được bát nước như vậy quả là phải có kỹ thuật từ chọn chè đến cách om cách nấu. Trước hết, người ta chọn thứ lá chè dày và mơn mởn( không già quá mà cũng không non quá).

Nếu già quá thì nước bầm đen trông không ngon, không thơm. Nếu chè non quá thì nước chóng nhạt, không đượm. Nước nấu chè phải là thứ nước ngòn ngọt. Thường là nước mưa hay nước giếng đá sỏi thì nước mới ngọt. Nấu chè thường dùng nồi bù hay ấm đất.

Nhận chè vào phải đúng kỹ thuật, không vò nát chè, mà cũng không để nguyên lá chè vì lâu ngấm mà phải vò nhè nhẹ, tỉa nhặt những lá vàng, lá sâu. Lửa nấu nước chè là lửa đỏ đều, không to quá mà cũng không nhỏ quá. Củi nấu nước phải dùng thứ củi nấu không làm phai mất vị nước chè như: củi bạch đàn, củi xoan đâu, củi tre...

Khi nồi nước chè đã sôi, lấy gáo nhận chè cho chìm xuống, sau đó đổ thêm vài ba gáo nước lã vào rồi hạ lửa. ít phút sau đó sẽ có ấm nước chè vừa chát, vừa thơm, vừa nóng, vừa xanh.

Những người nghiện nước chè xanh thường nói vui là uống nước "năm cho" nói trệch là "năm trò" tức là: cho chát, cho xanh, cho thơm, cho nóng, cho vui. Nước chè ngon là nước chát, uống vào lúc đầu nghe chát, ngấm vào thấy ngòn ngọt thật khoái miệng. Nước chè vừa ngọt vừa có màu xanh nái trông thật sướng mắt. Hương nước chè xanh bốc lên nghe thoang thoảng mùi chè xanh khá hấp dẫn. Khi uống phải đông mới vui, vừa uống vừa nói chuyện thì thật là lý tưởng. Người nghiện chè xanh sáng sớm chưa ăn gì, không chỉ uống 3 - 4 bát cho tỉnh người rồi đi làm việc. Có người đau lưng, mỏi gối vì lao động mệt nhọc, họ pha mật mía với chè xanh đặc uống vào thấy khoẻ người ngay.

Mời mọi người hãy về Vinh thưởng thức nước chè xanh Xứ Nghệ.  Tôi sinh ra tại vùng đất chủ yếu là đồng bằng, vì vậy cây chè xanh hầu như không có (có cũng rất ít). Nhưng truyền thống uống nước chè xanh thì không biết đã có từ lúc nào. Tôi còn nhớ, mỗi lần gia đình có việc như sửa nhà hay làm việc gì đó phải nhờ đến anh em làng xóm thì mẹ đi chợ và trong thúng khi nào cũng có một vài bó chè xanh. Chè xanh họ buôn từ vùng Đô Lương, Nghĩa Đàn về.
Giờ nghỉ giải lao, các bác, các chú... mỗi người bưng một bát ( đặc biệt nước chè được uống bằng bát chứ không dùng chén, li, tách) nước uống một cách sảng khoái, mỗi ngụm nước như giải đi được một phần mệt nhọc trong công việc.
Lớn lên, tôi không được đi nhiều nơi, chủ yếu là sống ở vùng Tây Nguyên. Vùng này bà con cô bác người Nghệ cũng khá nhiều. Không biết từ bao giờ trong tôi hình thành nên một ý hể vào nhà ai chơi chưa cần nghe tiếng, chỉ nhìn nước họ mời là nước gì thì biết ngay họ là người có quê gốc ở đâu. Mà đúng thật, người xứ ta cho dù đi đâu thì vẫn giữ thói quen uống nước chè xanh.
Có lẽ đó không chỉ là một sở thích, một thói quen đơn thuần mà nó dường như đã là một nét văn hóa, một cái gì đó rất riêng mà những người xa xứ luôn giữ như là giữ tình quê vậy!  để nước chè xanh và ngon cần có bí quyết và "mát tay" om chè đó, một yếu tố ảnh hưởng đến việc om chè xanh ngon chính là nguồn nước,tác dụng của chè xanh cũng hay được các bác thợ khoan giếng sử dụng. Khoan thấy nước rồi chỉ cần đổ nước đó vô bát nác chè xanh là biết nguồn nước đó có sử dụng được không, nếu nó ngả màu tím hoặc đen thì nguồn nước đó không dùng được ngược lại đổ vô mà thấy bát nước chè xanh vẫn xanh thì ok. Tôi nhớ không nhầm thì ngày trước, khi đang còn ở quê, loại chè Gay là ngon nhất, phải không mọi người. Nước xanh, vị chát dịu, uống xong có cảm giác ngòn ngọt...lâu phai. Hồi đó, cứ mỗi phiên chợ, bà hoặc mẹ khi đi về đều phải cố gắng mua cho được vài bó, để dùng dần cho đến phiên sau. Mọi thứ khác có thể tằn tiện bớt lại hoặc thậm chí không mua, nhưng bó chè xanh thì phải có. Sau một ngày đồng áng vất vả, mọi người lại ngồi quây quần bên ấm chè xanh om sẵn, chuyện đồng, chuyện đời....cứ thế mà sôi nổi bàn luận bên cạnh những bát nước chè bốc khói.

Chè Gay là chè được trồng ở vùng Anh Sơn giáp với Đô Lương. Tui cũng không nhớ rõ lắm nhưng ngày xưa bà nội, ngoại vẫn đi buôn chè ở Chợ Gay.
Bây giờ chè Gay không được ngon như trước nữa mà nổi tiếng là chè Thống Nhất ở Đông Sơn- Đô Lương.
Giá cả leo thang, bó chè dừ đắt lắm:D
Để bảo quản chè được lâu, không để vấy nước vào chè (như vậy chè sẽ bị ôi), bọc kín vào túi ni lông, để nơi thoáng mát. Như vậy có thể để được vài ngày mà chè vẫn xanh tươi. Chè Gay cũng là loại chè bình thường nhưng để nó già rồi mới bứt đi bán, lá nó giòn hơn, già hơn thì vị nó đậm hơn loại chè đang còn non lá. Thực ra thì dừ hỏi mới để ý, chư ở nhà ngày mô nỏ om chè, nhìn là phân biệt được chè Gay hay ko phải chè Gay chư khó định nghĩa lắm. Các bác ở đây chắc toàn dân thành thị nên chỉ thưởng thức thôi chứ nỏ biết om chè, với phân biệt chè ngon với ko ngon. Nước chè ở Vinh răng bằng ở quê, ở quê người lấy nước mưa om, dùng nước mưa làm cho nước chè trong xanh, vị chát của chè kết hợp với vị ngọt nước mưa rất tuyệt.
Tục uống nước chè còn thể hiện tình làng nghĩa xóm của dân ta. Một ấm chè xanh kêu cả làng uống. Nó là nước uống hằng ngày, như là điều hiển nhiên trong cuộc sống, dăm 10 năm nựa thì ko biết a răng chư bây giờ ở quê, chè xanh mãi là nước uống số 1:o:o
uống nước chè ở HN hấn ko có vị, đôi khi nhìn cấy màu ghê ghê

---

Bùi Xuân Nhật @ 11:46 11/11/2011
Số lượt xem: 1511